Tranh Cãi Nảy Lửa: Đề Văn “Steve Jobs Việt Nam” Quá Tầm Thí Sinh

Sáng nay (12/6/2026), dư luận và giới chuyên gia giáo dục đang nổ ra một cuộc tranh cãi gay gắt xoay quanh câu hỏi nghị luận: “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” trong đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn. Trong khi nhiều giáo viên đánh giá đây là câu hỏi đột phá, sát với kỷ nguyên công nghệ số, một luồng ý kiến khác lại chỉ trích gay gắt, cho rằng vấn đề này mang tầm vóc của một luận án vĩ mô, vượt quá khả năng tư duy của học sinh cấp 3.

Cú sốc phòng thi và nguy cơ “hô khẩu hiệu”

Ngay sau khi kết thúc bài thi môn Ngữ văn, câu hỏi nghị luận xã hội (200 chữ) yêu cầu thí sinh hiến kế tạo ra những cá nhân xuất chúng như “cha đẻ” Apple đã ngay lập tức chiếm sóng mọi diễn đàn mạng. Theo ghi nhận nhanh của phóng viên, phần lớn học sinh tỏ ra bất ngờ và bối rối trước yêu cầu này.

Nhiều thí sinh cho biết đề bài mang tính mở cao, tạo “đất diễn” tuyệt vời cho những bạn trẻ có đam mê công nghệ và nắm bắt tốt dòng chảy thời đại. Tuy nhiên, không ít học sinh thừa nhận sự lúng túng vì chưa từng tìm hiểu sâu về sự nghiệp hay triết lý “Think Different” (Nghĩ khác biệt) của Steve Jobs. Hệ quả là, nhiều bài thi đứng trước nguy cơ rơi vào lối mòn lý thuyết, viết chung chung theo cảm tính hoặc chỉ dừng lại ở mức độ “hô khẩu hiệu” thay vì đưa ra góc nhìn cá nhân sâu sắc.

Tranh luận từ giới chuyên môn: Đột phá hay đánh đố?

Làn sóng tranh cãi thực sự bùng nổ khi các chuyên gia giáo dục và các nhà phân tích lên tiếng mổ xẻ đề thi. Một bên kịch liệt phản đối tính hàn lâm và vĩ mô của đề bài.

Giáo sư Tuấn, một chuyên gia có uy tín, thẳng thắn nhận định việc hỏi học sinh 18 tuổi cách tạo ra “Steve Jobs Việt Nam” là một sự làm khó không cần thiết. Ông lập luận rằng, bản chất đây là một bài toán hóc búa về kinh tế học, xã hội học và chính sách công. Ngay cả các chuyên gia hàng đầu thế giới hay các nhà hoạch định chính sách cũng chưa có đáp án thống nhất về việc xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp hoàn hảo. Việc kỳ vọng những học sinh mới rời ghế nhà trường giải quyết vấn đề này là khiên cưỡng.

Ở chiều ngược lại, nhiều giáo viên trực tiếp giảng dạy khẳng định đề thi có tính phân hóa cực kỳ xuất sắc. Thạc sĩ Phan Thế Hoài, một giáo viên tại TP.HCM, đánh giá đề thi không đòi hỏi học sinh phải đưa ra chiến lược quy mô quốc gia. Cốt lõi của vấn đề là kiểm tra năng lực lập luận, phản biện và tư duy thoát khỏi vùng an toàn. Việc lồng ghép các yếu tố chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) vào môn Ngữ văn là minh chứng rõ nét cho một nền giáo dục đang đổi mới, buộc người học phải kết nối văn chương với thực tiễn khốc liệt của kỷ nguyên số.

Thông điệp lớn phía sau một kỳ thi

Xuyên qua những lăng kính trái chiều, giới phân tích đánh giá sự xuất hiện của “Steve Jobs” trong đề thi Văn đã làm được một việc quan trọng: Thức tỉnh toàn xã hội về bài toán nuôi dưỡng nhân tài. Các chuyên gia công nghệ và khởi nghiệp nhấn mạnh, những “Steve Jobs Việt Nam” không thể tự nhiên sinh ra từ một khoảng trống. Để hiện thực hóa khát vọng này, chúng ta cần nhiều hơn những điểm số trên lớp. Đó phải là một hệ sinh thái giáo dục chấp nhận rủi ro, nơi những đứa trẻ tò mò tháo tung đồ điện tử không bị coi là cá biệt; là môi trường có sự kết nối chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và các quỹ đầu tư mạo hiểm; và quan trọng nhất là một xã hội trân trọng tài năng, cho phép người trẻ được quyền thử sức, được sai và được làm lại.

Đợi chờ hướng dẫn chấm thi chính thức

Hiện tại, Bộ Giáo dục và Đào tạo chưa đưa ra bình luận cụ thể về những tranh luận xoay quanh mức độ khó của câu hỏi gây bão này. Hàng triệu phụ huynh, thí sinh và giới chuyên môn đang đổ dồn sự chú ý vào đáp án và hướng dẫn chấm thi dự kiến sẽ được công bố trong vài ngày tới.

Dù hướng dẫn chấm có bao quát đến đâu, cuộc tranh luận về “Steve Jobs Việt Nam” chắc chắn đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một kỳ thi tốt nghiệp. Sự kiện này được kỳ vọng sẽ trở thành viên gạch nền móng, kích hoạt những cuộc cải tổ thực chất hơn về định hướng giáo dục, nhằm chuẩn bị cho thế hệ trẻ năng lực cạnh tranh toàn cầu trong thời gian tới.